Samenvatting: GHS-gevarenpictogrammen zijn 9 gestandaardiseerde symbolen (GHS01–GHS09) die onder de EU CLP-verordening (EG 1272/2008) worden gebruikt om chemische gevaren in een oogopslag te communiceren. Elk pictogram toont een zwart symbool op een witte achtergrond binnen een rood ruitvormig kader. Ze dekken explosie-, ontvlambaarheids-, oxiderende, gasfles-, corrosie-, toxiciteits-, schadelijkheids-/irritatie-, gezondheidsgevaar- (CMR, sensibilisatie, orgaantoxiciteit) en milieugevaren. Een stof kan meerdere pictogrammen dragen. De pictogrammen vervingen de oudere oranje-zwarte EU-gevarensymbolen, met volledige overgang in juni 2017. Elk pictogram is gekoppeld aan specifieke H-zinnen.
Het Globally Harmonized System of Classification and Labelling of Chemicals (GHS) maakt gebruik van gestandaardiseerde pictogrammen om gevaren in één oogopslag te communiceren. In de Europese Unie zijn deze pictogrammen geïmplementeerd via de CLP-verordening (EG 1272/2008) en verschijnen ze op etiketten, veiligheidsinformatiebladen en classificatiedatabases. Voor arbeidshygiënisten is kennis van deze pictogrammen essentieel voor snelle gevarenidentificatie en risicobeoordeling.
Wat zijn GHS-pictogrammen?
GHS-pictogrammen zijn gestandaardiseerde symbolen die worden weergegeven als een zwart symbool op een witte achtergrond binnen een rood ruitvormig kader. Elk pictogram vertegenwoordigt een of meer gevarencategorieën en wordt aan een stof toegekend op basis van de classificatie onder CLP. Een enkele stof kan meerdere pictogrammen dragen als deze verschillende soorten gevaren oplevert.
De pictogrammen vervingen de oudere oranje-zwarte gevarensymbolen die werden gebruikt onder de vorige EU-Stoffenrichtlijn (67/548/EEG). De overgang naar GHS-pictogrammen in de EU werd voltooid in juni 2017.
Elk pictogram is gekoppeld aan specifieke gevarenaanduidingen (H-zinnen) die de aard en ernst van het gevaar in gestandaardiseerde taal beschrijven. Voor een uitgebreid overzicht van H-zinnen, zie onze H-zinnen referentiegids.
De 9 GHS-pictogrammen
GHS01 — Ontploffende bom
Gevaar: Explosieven, zelfontledende stoffen, organische peroxiden
Het pictogram met de ontploffende bom identificeert stoffen en mengsels die kunnen ontploffen onder invloed van een vlam, warmte, schok of wrijving. Dit omvat stoffen die zijn ingedeeld in gevarenklassen zoals instabiele explosieven en zelfontledende stoffen (typen A en B). Typische voorbeelden zijn nitroglycerine, TNT en bepaalde organische peroxiden.
GHS02 — Vlam
Gevaar: Ontvlambare gassen, vloeistoffen, vaste stoffen, aerosolen; zelfontledende stoffen; pyrofore stoffen; voor zelfverhitting vatbare stoffen; stoffen die bij contact met water ontvlambaar gas ontwikkelen
De vlam is een van de meest voorkomende pictogrammen in werkomgevingen. Het dekt een breed scala aan ontvlambaarheidsgevaren. Veelvoorkomende werkplekstoffen met dit pictogram zijn aceton, ethanol, tolueen en veel organische oplosmiddelen.
GHS03 — Vlam boven cirkel
Gevaar: Oxiderende gassen, vloeistoffen en vaste stoffen
De vlam boven een cirkel identificeert stoffen die brand kunnen veroorzaken of bevorderen door zuurstof te leveren. Oxidatoren branden niet noodzakelijkerwijs zelf, maar kunnen de verbranding van andere materialen drastisch versnellen. Voorbeelden zijn waterstofperoxide (geconcentreerd), kaliumpermanganaat en natriumhypochloriet.
GHS04 — Gasfles
Gevaar: Gassen onder druk (samengeperst, vloeibaar gemaakt, sterk gekoeld vloeibaar gemaakt, opgelost)
Dit pictogram geeft aan dat een stof een gas is dat onder druk in een cilinder wordt bewaard. Het gevaar is voornamelijk fysisch — een gescheurde cilinder kan letsel veroorzaken en sterk gekoeld vloeibaar gemaakte gassen kunnen cryogene brandwonden veroorzaken. Voorbeelden zijn samengeperst stikstof, argon, kooldioxide en acetyleen.
GHS05 — Bijtend (corrosie)
Gevaar: Bijtend voor de huid, ernstig oogletsel, corrosief voor metalen
Het corrosiepictogram toont een stof die zowel een oppervlak als een hand aantast, wat aangeeft dat de stof ernstige brandwonden aan de huid, onomkeerbare oogschade of corrosie van metalen kan veroorzaken. Veelvoorkomende werkplekvoorbeelden zijn zwavelzuur, natriumhydroxide en zoutzuur.
GHS06 — Doodshoofd met gekruiste beenderen
Gevaar: Acute toxiciteit (categorieën 1, 2 en 3 — dodelijk of giftig)
Het doodshoofd met gekruiste beenderen identificeert stoffen die acuut giftig zijn en de dood of ernstige schade kunnen veroorzaken na kortdurende blootstelling via inslikken, huidcontact of inademing. Dit is de ernstigste classificatie voor acute toxiciteit. Voorbeelden zijn methanol (inslikken), waterstofcyanide en fosgeen.
GHS07 — Uitroepteken
Gevaar: Irriterend (huid, ogen), huidsensibiliserend, acute toxiciteit categorie 4, narcotische effecten, luchtwegirritatie, schadelijk voor de ozonlaag
Het uitroepteken dekt een breed scala aan minder ernstige gezondheidsgevaren. Het is het meest toegekende pictogram onder geclassificeerde stoffen. Het omvat huid- en oogirriterende stoffen, stoffen die slaperigheid of duizeligheid veroorzaken, en acute toxiciteit categorie 4 (schadelijk). Veel gangbare werkplekchemicaliën dragen dit pictogram.
GHS08 — Gezondheidsgevaar (silhouet)
Gevaar: Kankerverwekkendheid, mutageniteit, reproductietoxiciteit, sensibilisatie van de luchtwegen, specifieke doelorgaantoxiciteit (eenmalige en herhaalde blootstelling), aspiratiegevaar
Het gezondheidsgevaar-silhouet is van cruciaal belang voor arbeidshygiënisten. Het identificeert stoffen die ernstige langetermijngezondheidseffecten veroorzaken, waaronder kanker (H350/H351), genetische schade (H340/H341), reproductieve schade (H360/H361), sensibilisatie van de luchtwegen (H334) en orgaanschade bij herhaalde blootstelling (H372/H373). Dit zijn de stoffen die de meest strenge werkplekbeheersmaatregelen vereisen. Zie voor meer informatie over CMR-stoffen onze CMR-stoffen gids.
GHS09 — Milieu
Gevaar: Gevaarlijk voor het aquatisch milieu (acuut en chronisch)
Het milieupictogram identificeert stoffen die giftig zijn voor waterorganismen. Hoewel dit niet direct een gevaar voor de gezondheid op het werk is, is het relevant voor werkpleksen die chemicaliën verwerken of lozen en aan milieuregelgeving moeten voldoen. Voorbeelden zijn veel pesticiden, zwaremetalenverbindingen en bepaalde organische oplosmiddelen.
Verband met H-zinnen
Elk pictogram is gekoppeld aan specifieke H-zinnen die nauwkeurige, gestandaardiseerde beschrijvingen van het gevaar geven. Terwijl pictogrammen een snel visueel overzicht bieden, geven H-zinnen het detail dat nodig is voor risicobeoordeling. Het GHS08-gezondheidsgevaarpictogram dekt bijvoorbeeld stoffen variërend van sensibilisatoren van de luchtwegen (H334) tot bekende kankerverwekkende stoffen (H350) — de H-zin specificeert precies welk gevaar van toepassing is.
In DOHSBase worden stofclassificaties gepresenteerd met zowel pictogramindicatoren als volledige H-zinnengegevens, zodat arbeidshygiënisten onmiddellijk toegang hebben tot het complete gevarenprofiel.
GHS-classificaties in DOHSBase
DOHSBase bevat GHS/CLP-classificatiegegevens voor meer dan 200.000 stoffen, inclusief zowel geharmoniseerde classificaties uit ECHA’s Bijlage VI bij CLP als aangemelde classificaties uit ECHA’s Classification and Labelling Inventory. De database toont toepasselijke pictogrammen naast H-zinnen, grenswaarden en andere arbeidsgezondheidsgegevens in één geïntegreerd overzicht.
Deze geïntegreerde aanpak betekent dat gebruikers bij het opzoeken van een stof onmiddellijk zien welke gevaren de stof oplevert (via pictogrammen en H-zinnen) en welke kwantitatieve blootstellingsnormen er bestaan — of dat nu wettelijke grenswaarden, DNEL’s of kick-off waarden zijn.