Op deze pagina
Samenvatting: De SZW-lijst is in formele zin Bijlage XIII bij de Arbeidsomstandighedenregeling — de geconsolideerde lijst van wettelijke (publieke) grenswaarden voor stoffen op de werkplek. De lijst wordt bijgewerkt via publicatie in de Staatscourant, op advies van de Gezondheidsraad en de SER-Subcommissie Grenswaarden Stoffen op de Werkplek (GSW). Voor het bepalen van de actuele bindende waarde van een stof telt alleen wat op dat moment in Bijlage XIII staat. Daarnaast publiceert het mechanisme regelmatig aangekondigde wijzigingen met een ingangsdatum in de toekomst — die hoort u in uw beoordeling mee te wegen, ook al zijn ze nog niet van kracht.
Wat is de SZW-lijst, formeel?
In het dagelijks taalgebruik onder arbeidshygiënisten heet ze “de SZW-lijst”: de lijst met wettelijke grenswaarden voor stoffen op de werkplek. Formeel is ze Bijlage XIII bij de Arbeidsomstandighedenregeling, beheerd door het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW — vandaar de informele naam). De Arbeidsomstandighedenregeling zelf is een ministeriële regeling onder de Arbeidsomstandighedenwet en het Arbobesluit; Bijlage XIII bevat per stof de bindende grenswaarde, het meetregime (TGG-8u, TGG-15min) en eventuele aanvullende notaties (H-notatie voor huidopname, plafondwaarde, biologische grenswaarde).
Naast Bijlage XIII bestaat de Nederlandse CMR-lijst — een aparte lijst van kankerverwekkende, mutagene en voor de voortplanting giftige stoffen, in werking gesteld via een eigen wettelijk traject. Sommige stoffen staan op beide; sommige alleen op één. Voor de bredere context, zie CMR-stoffen en Classificatiebronnen evalueren.
Het update-mechanisme
Een nieuwe of gewijzigde Nederlandse wettelijke grenswaarde komt langs een vaste keten tot stand:
- De Gezondheidsraad publiceert een wetenschappelijk advies — meestal via de Commissie Gezondheid en Beroepsmatige Blootstelling aan Stoffen (GBBS) — met een gezondheidskundig onderbouwde aanbevolen grenswaarde, vaak afgeleid van een no-observed-adverse-effect-level (NOAEL) of een dosis-responsbeoordeling voor kankerverwekkende stoffen zonder veilige drempelwaarde.
- De SER-Subcommissie GSW (Subcommissie Grenswaarden Stoffen op de Werkplek) weegt het Gezondheidsraadadvies op haalbaarheid — kan de gevraagde verlaging praktisch worden gerealiseerd, en zo niet, binnen welke termijn? — en stuurt een briefadvies naar het ministerie van SZW.
- Het ministerie van SZW besluit de wijziging te publiceren als een wijziging van de Arbeidsomstandighedenregeling in de Staatscourant, vaak met een ingangsdatum enkele maanden tot enkele jaren in de toekomst om de praktijk implementatietijd te geven.
- Bijlage XIII wordt geconsolideerd bijgewerkt — dit is de geldige, bindende vorm. Wat u op wetten.overheid.nl/BWBR0008587/ ziet onder de actuele datum, is wat juridisch telt.
Update-cadans en recente voorbeelden
Bijlage XIII wordt in de regel tweemaal per jaar gewijzigd via een wijziging van de Arbeidsomstandighedenregeling in de Staatscourant. De wijzigingen lopen soms in batch (bijvoorbeeld bij implementatie van een EU-richtlijn), soms voor enkele stoffen tegelijk. Twee recente voorbeelden tonen het mechanisme in werking:
- Stcrt. 2025, 37861 — Implementatie van EU-richtlijn 2024/869 voor lood en anorganische loodverbindingen en diisocyanaten. Voor lood: een nieuwe wettelijke grenswaarde van 0,03 mg/m³ (TGG-8u, inhaleerbare fractie) en een biologische grenswaarde van 30 µg Pb/100 ml bloed, beide ingaand 9 april 2026. Een tweede verlaging van de biologische grenswaarde naar 15 µg Pb/100 ml is in dezelfde publicatie opgenomen, met ingangsdatum 1 januari 2029.
- Stcrt. 2026, 8347 — Herstel en aanvulling: voor 1,2-dichloorethaan (CAS 107-06-2) is de wettelijke grenswaarde vastgesteld op 4,12 mg/m³ / 1 ppm (TGG-8u) met H-notatie, ingaand 1 april 2026, conform het briefadvies van de SER. Deze publicatie corrigeert een eerdere januari-wijziging die alleen de mg/m³-waarde had aangepast en de ppm-waarde niet meegenomen.
Vooruitkijken: wat is al aangekondigd, maar nog niet van kracht?
Een eigenschap van het SZW-mechanisme die voor de praktijk meer aandacht verdient dan ze gewoonlijk krijgt, is dat een Staatscourant-publicatie regelmatig toekomstige wijzigingen alvast in het besluit zet — meestal met ruime ingangsdatum, om de praktijk tijd voor implementatie te geven.
Het lood-voorbeeld illustreert het: dezelfde publicatie regelt zowel de huidige waarde (biologische grenswaarde 30 µg/100 ml, ingangsdatum 9 april 2026) als de toekomstige verdere verlaging (naar 15 µg/100 ml, ingangsdatum 1 januari 2029). Voor de praktijk in 2026 zit die 2029-waarde dus formeel nog niet in Bijlage XIII als bindend recht — maar ze staat wél al in de Staatscourant, met datum.
Voor wie verantwoordelijk is voor een risico-inventarisatie en -evaluatie, of voor strategische beslissingen over substitutie en investering, is dat geen detail. RI&E-cycli, vervangingsbeslissingen, kapitaalinvesteringen en risicobeheersmaatregelen hebben doorlooptijden die vaak langer zijn dan twee à drie jaar. Wie pas in 2028 begint na te denken over de 2029-grens voor lood, loopt achter de feiten aan. Aangekondigde, gepubliceerde, maar nog niet van kracht zijnde waarden zijn geen vrijblijvende referentie — ze zijn, in de praktijk, gepland recht: ze worden binnen afzienbare tijd bindend, met een datum die u nu al kent.
Dit sluit naadloos aan op de bredere plicht uit Classificatiebronnen evalueren: CLP artikel 5 verplicht de beoordeling op basis van “alle relevante beschikbare informatie.” Een publiek bekend gemaakte toekomstige wijziging valt daar onlosmakelijk onder. Dezelfde verplichting die u op de gevaarsindeling-as tegenkomt (kijk niet alleen naar de geharmoniseerde indeling), geldt op de grenswaarde-as ook in de tijd: kijk niet alleen naar wat vandaag bindend is, maar naar wat publiek bekend is gemaakt voor morgen.
Hoe verifieert de praktijk een waarde?
Het Arbo-stelsel verlangt dat de werkgever de gehanteerde grenswaarde kan onderbouwen — traceerbaar naar de bron. De officiële keten is:
- voor de huidige bindende waarde: Staatscourant-publicatie → geconsolideerde Bijlage XIII (te zien op wetten.overheid.nl/BWBR0008587/ onder de actuele datum);
- voor aangekondigde wijzigingen: Staatscourant-publicatie → ingangsdatum-in-de-toekomst, naast de huidige bindende waarde.
Voor de praktijk: een hulpmiddel of databank is alleen zo actueel als de laatste Staatscourant-update en zo vooruitziend als de aangekondigde-maar-nog-niet-van-kracht-zijnde waarden die ze toont. Vertrouw geen bron zonder verifieerbare bronvermelding op beide assen.
De rol van tussenliggende databanken — en waar DOHSBase past
Tussenliggende databanken — het Arboplatform van de SER, Arboportaal-overzichten, ECHA-aggregaties, commerciële tools — bestaan om de praktijk te ontlasten van handmatig Staatscourant-bijhouden. Dat werkt alleen als zo’n bron continu wordt bijgehouden, met bronvermelding per waarde, op zowel de huidige als de aangekondigde waarden, zodat de praktijk altijd kan terugzakken naar de Staatscourant voor verificatie.
DOHSBase volgt deze publicaties continu sinds 1992, met expliciete bronvermelding per stof, en toont aangekondigde wijzigingen met hun ingangsdatum naast de huidige waarde. Wélke waarde u in uw beoordeling overneemt en welke documentatie u daarvoor in uw RI&E opneemt, blijft uw eigen verantwoordelijkheid; een goede databank ondersteunt die afweging, ze vervangt haar niet. Zie ook De DOHSBase-mogelijkheden en Grenswaarden basisinformatie.
Begripsverheldering
- Wettelijke (publieke) grenswaarde: bindende waarde in Bijlage XIII; geldt voor iedereen.
- Private (bedrijfs-) grenswaarde: door werkgever zelf vastgestelde waarde voor stoffen waarvoor géén publieke grenswaarde bestaat; verplicht onder het Arbobesluit.
- Grenswaarde vs streefwaarde: een grenswaarde is bindend; een streefwaarde is een nastrevenswaardig doel, vaak gezondheidskundig onderbouwd maar zonder bindende status.
- SZW-lijst vs CMR-lijst: aparte trajecten met deels overlappende stoffen — de SZW-lijst (Bijlage XIII) bevat alle wettelijke grenswaarden; de CMR-lijst bevat de classificatie als kankerverwekkend, mutageen of reprotoxisch.
- Huidige (bindende) waarde vs aangekondigde (toekomstige) waarde: beide zijn gepubliceerd in de Staatscourant; alleen de huidige waarde is op dit moment juridisch bindend. De aangekondigde waarde wordt bindend op de in het besluit genoemde datum.
- De rolverdeling Gezondheidsraad / SER / SZW: Gezondheidsraad adviseert gezondheidskundig; SER weegt haalbaarheid en stuurt een briefadvies; SZW publiceert formeel.
Veelgestelde vragen
Wat is de SZW-lijst? Het informele begrip voor de lijst met wettelijke grenswaarden voor stoffen op de werkplek. Formeel is ze Bijlage XIII bij de Arbeidsomstandighedenregeling, beheerd door het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Wat is het verschil tussen de SZW-lijst en de CMR-lijst? De SZW-lijst (Bijlage XIII) bevat alle wettelijke grenswaarden, inclusief die voor niet-CMR-stoffen. De Nederlandse CMR-lijst is een aparte lijst van kankerverwekkende, mutagene en reprotoxische stoffen — sommige stoffen staan op beide.
Hoe vaak wordt de SZW-lijst bijgewerkt? In de regel tweemaal per jaar via wijziging van de Arbeidsomstandighedenregeling in de Staatscourant. Soms in batch (bijvoorbeeld bij implementatie van een EU-richtlijn), soms voor enkele stoffen tegelijk.
Hoe weet ik of een grenswaarde nog actueel is? Door te verifiëren tegen de geldige Bijlage XIII op wetten.overheid.nl/BWBR0008587/ onder de actuele datum. Tussenliggende databanken zijn alleen zo actueel als hun laatste Staatscourant-update; een goede databank vermeldt per waarde de Staatscourant-bron.
Hoe ga ik om met een grenswaarde die wel is aangekondigd maar nog niet van kracht? Een aangekondigde, gepubliceerde maar nog niet van kracht zijnde waarde is op dit moment niet bindend, maar staat wél met datum in de Staatscourant. Voor planning — RI&E-cycli, vervangingsbeslissingen, investeringen — moet u die aangekondigde waarde meewegen, vooral als de doorlooptijd van uw maatregelen langer is dan de tijd tot ingangsdatum. Zie ook Classificatiebronnen evalueren over de bredere plicht uit CLP artikel 5 om alle relevante beschikbare informatie te beoordelen.
Waar vind ik de officiële, bindende Bijlage XIII? Op wetten.overheid.nl/BWBR0008587/, onder de actuele datum. Alle Staatscourant-wijzigingen zijn te vinden op zoek.officielebekendmakingen.nl.