Op deze pagina
Voor een visueel overzicht van de bedrijfsmijlpalen — van oprichting tot vandaag in zes iconen — zie de Onze Geschiedenis pagina. Dit artikel is een diepere, methodologische en regulatieve deep-dive voor arbeidshygiënisten die willen begrijpen hoe de DOHSBase-hiërarchie zich technisch en regelgevend heeft ontwikkeld.
Samenvatting: DOHSBase begon op 13 februari 1992 als initiatief van de Nederlandse Vereniging voor Arbeidshygiëne (NVvA), met ruim 1000 arbeidshygiënische grenswaarden en meetmethoden op een 3½" of 5¼" diskette voor MS-DOS. Van daaruit evolueerde de database via het NVvA Nieuwsbrief 2006-01 artikel over de Vergelijk-modus (TOX, TIX en RAS), het Scheffers & Wieling 2005 artikel over kick-off waarden, en het 2007 SER-afloopschema — dat in 2020 weer van het internet werd gehaald — tot de huidige online database met 325.000+ stoffen. De onderliggende methodiek — hiërarchisch ordenen van grenswaarden op betrouwbaarheid en onafhankelijkheid van belangen — is in al die decennia consistent gebleven. Dit artikel volgt de historische arc van de eerste diskette tot vandaag.
De oorsprong: DOHS-Base 1992
Op 13 februari 1992 werd het eerste exemplaar van DOHS-Base — toen nog met spatie en koppelteken gespeld — door de voorzitter van de NVvA, de heer Boers, persoonlijk aangeboden aan Mw. Mulock Houwer, Directeur-Generaal van de Arbeid. De overhandiging vond plaats in het kader van de nieuwe Europese Kaderrichtlijn voor veiligheid en gezondheid op het werk (Richtlijn 89/391/EEG), die werkgevers voor het eerst een expliciete plicht gaf om risico’s op de werkplek te beoordelen — en die daarmee een acute behoefte creëerde aan een toegankelijke, gestructureerde bron van grenswaarden en meetmethoden.
Bron: Normalisatie Magazine, maart 1992. Foto gereproduceerd uit de gelijktijdige NVvA-brochure met verwijzing naar het oorspronkelijke artikel in Normalisatie Magazine.
Mulock Houwer werd geciteerd met een verklaring die de relevantie van het project bevestigde: “De totstandkoming van DOHS-Base is een initiatief dat uitstekend past in de arbeidsomstandighedenzorg zoals de overheid die, mede ingegeven door de nieuwe EEG Kaderrichtlijn voor veiligheid en gezondheid op het werk, denkt vorm te geven.” Op haar suggestie besloot de NVvA kort na de lancering om DOHS-Base periodiek aan te vullen en aan te passen aan de ontwikkelingen in de landelijke en europese wet- en regelgeving — daarmee was het ontwerppatroon van alle latere releases gezet.
Wat de eerste versie bevatte
De NVvA-brochure uit 1992 beschrijft de scope van de eerste uitgave expliciet:
- Ruim 1.000 arbeidshygiënische grenswaarden en meetmethoden voor chemische en biologische agentia (ter vergelijking: DOHSBase Online bevat vandaag meer dan 325.000 stoffen).
- Naast de Nederlandse MAC-waarden werden ook gezondheidskundige grenswaarden van de Werkgroep van Deskundigen en biologische grenswaarden opgenomen — de voorlopers van wat vandaag de onderste lagen van de hiërarchie vormen (health-based advisory values van de Gezondheidsraad en biologische grenswaarden).
- De meetmethoden werden in eerste instantie geput uit de voornormen van het Nederlands Normalisatie Instituut (NEN) — wat verklaart waarom Normalisatie Magazine het project destijds met een artikel begeleidde.
- Drie zoekmodi: op naam (Nederlands, synoniem, Engels), op CAS-nummer, en op EINECS-nummer. Deze drie-weg zoekopzet is tot op de dag van vandaag een van de kernfuncties van DOHSBase Online — 34 jaar later nog steeds geadverteerd op de productpagina als “zoek 325.000+ chemische stoffen op CAS-nummer, EG-nummer of stofnaam”.
De techniek van 1992
DOHSBase 1.0 werd geleverd op een 3½" microdiskette (720 KB) of 5¼" diskette (360 KB) en draaide op een IBM XT of AT — of compatible — onder MS-DOS 2.3 tot 2.11 of DR-DOS 6.0. De handleiding en database samen pasten op een enkele diskette. De prijs bedroeg Hfl. 100,- (circa € 45 in vandaagse waarde zonder inflatiecorrectie). Het systeem werkte probleemloos op elk toen verkrijgbaar monitortype — CGA, EGA of VGA.
Voorzijde van de NVvA DOHS-Base brochure uit 1992. Het handgeschreven adres op het specifieke exemplaar uit het archief — Peter Buchanan, DG V/E/2, Jean Monnet, L-2920 Luxembourg — laat zien dat DOHS-Base al in het eerste jaar naar de Europese Commissie werd gestuurd. DG V was destijds de Directie voor Werkgelegenheid en Sociale Zaken: het brein achter de Kaderrichtlijn waar Mulock Houwer het project aan koppelde.
De etymologie van “DOHS”
Het acroniem DOHS staat voor Dutch Occupational Health and Safety — zoals de oprichters de naam later hebben toegelicht. De 1992-brochure zelf spelt het acroniem niet uit; de cover gebruikt uitsluitend de schrijfwijze “DOHS - Base” (met spatie en koppelteken) en de Nederlandse ondertitel “Een databestand met grenswaarden en meetmethoden voor de Nederlandse Arbeidshygiënist”. De huidige samengetrokken schrijfwijze “DOHSBase” is in de daaropvolgende jaren geleidelijk de norm geworden.
1995: verzelfstandiging tot DOHSBase v.o.f.
In 1995 besloot de NVvA dat het onderhoud en de doorontwikkeling van DOHS-Base geen kernactiviteit van de vereniging was, en dat de database beter gediend zou zijn met een eigen kans om op eigen benen te staan. DOHS-Base verzelfstandigde zich daarop tot DOHSBase v.o.f. (vennootschap onder firma, de Nederlandse juridische vorm voor een maatschap tussen natuurlijke personen). Vanaf dat moment werd de database als onderneming gerund, met de mogelijkheid om los van de NVvA-structuur periodieke updates uit te brengen, eigen contracten af te sluiten en door te ontwikkelen op het ritme van een commercieel product in plaats van een vrijwilligersproject. De NVvA bleef via symposia, publicaties en persoonlijke lidmaatschappen betrokken — de band met de vereniging is nooit verbroken, hij veranderde alleen van vorm.
De voorgeschiedenis: 2005–2006
DOHSBase werd in de vroege jaren 2000 opgezet vanuit een concreet probleem dat Nederlandse arbeidshygiënisten dagelijks tegenkwamen: voor de meeste stoffen op een werkplek bestaat geen formele wettelijke grenswaarde, en waar meerdere waarden bestaan, verschillen ze van bron tot bron. De enige werkbare oplossing was een methodische manier om consistent dezelfde keuze te maken — een hiërarchie waarin bronnen geordend worden op betrouwbaarheid, onafhankelijkheid van belangen en toepasbaarheid onder de Nederlandse Arbo-wetgeving.
Het eerste publieke moment van deze methodiek was het artikel “Kick-off grenswaarden voor stoffen zonder grenswaarden” (Scheffers & Wieling, 2005, Tijdschrift voor toegepaste Arbowetenschap nr. 3). Een jaar later verscheen in NVvA Nieuwsbrief 2006-01 een uitgebreid artikel van DOHSBase waarin de Vergelijk-modus van DOHSBase2000 werd geïntroduceerd, samen met de aanvullende indices die daar onder lagen: de TOX-index (gevaarsclassificatie op basis van R-zinnen, met keuzes uit verschillende indelingsschema’s zoals COSHH, TRGS en EMKG), de TIX-index (threshold exceedance index — de ratio tussen de verzadigingsconcentratie en de grenswaarde), en de RAS-score (risk assessment score — het product TOX × TIX). Deze combinatie — gevaar × inhalatiepotentieel — vormt sindsdien de kern van DOHSBase Compare en is onverminderd in gebruik in 2026.
De hiërarchische ordening van grenswaardenbronnen die het jaar daarna bij SER terechtkwam, bouwde rechtstreeks voort op dit 2005–2006 fundament. Het 2006-artikel is daarmee de vroegste publieke neerslag van wat vandaag als “DOHSBase methodologie” bekend staat.
Het SER-afloopschema 2007
In 2007 deelde DOHSBase de opgestelde hiërarchie om niet met de Sociaal-Economische Raad. De SER nam de hiërarchie op in het officiële grenswaarden-afloopschema voor chemische stoffen en publiceerde het schema op de website veiligwerkenmetchemischestoffen.nl als onderdeel van de nationale voorlichting aan werkgevers en arbeidshygiënisten. Het schema ziet er als volgt uit:
Bron: Theo Scheffers, “(NVvA/SER) Richtlijn Grenswaarden”, sessie K, NVvA Symposium 9 april 2025 (p.2). Het afloopschema zelf is een aangepaste versie van het oorspronkelijke DOHSBase-voorstel uit 2007.
Het rode kruis in de afbeelding is geen toeval. Het is een expliciete verwijzing naar 2020, het jaar waarin SER de gehele site veiligwerkenmetchemischestoffen.nl inclusief het schema van het internet haalde, met als argument dat het “nauwelijks werd gebruikt”. Het schema is sindsdien niet publiek beschikbaar en is ook niet terug te vinden in de Internet Archive Wayback Machine — alleen in presentaties zoals die van Theo tijdens het NVvA Symposium 2025.
Wat er ondertussen veranderde
Het internationale grenswaardenlandschap was in 2007 al complex en is daarna alleen maar voller geworden. De belangrijkste ontwikkelingen sinds 2007:
- REACH DNEL’s (vanaf 2008). Onder REACH moeten fabrikanten Derived No-Effect Levels afleiden voor de productveiligheid in de commerciële keten. De DNEL is geen arbeidsgrenswaarde, maar wordt in de praktijk regelmatig als noodoplossing gebruikt. DOHSBase bevat momenteel 5.300+ DNEL’s voor circa 4.800 stoffen.
- Hazard banding en kick-off waarden. Voor de ruim 90.000 stoffen waarvoor geen formele OEL bestaat, biedt hazard banding op basis van H-zinnen een snelle, verdedigbare ondergrens. Lees daarover het achtergrondartikel over kick-off waarden.
- Verdwenen bronnen. Naast SER’s afloopschema is ook een aantal andere publieke bronnen minder goed vindbaar geworden of verdwenen. De behoefte aan een geconsolideerde, onderhouden database is daardoor groter, niet kleiner.
- Meer stakeholderinvloed op publieke waarden. Verschillende nationale commissies werken tegenwoordig met expliciete stakeholderparticipatie. Voor de hiërarchie betekent dat: “publieke gezondheidskundige waarde” is niet meer per definitie onafhankelijk. De DOHSBase-hiërarchie splitst daarom Tier 1 (unbiased health-based, zoals RAC, SCOEL, DECOS, ACGIH-TLV) expliciet van Tier 2 (health-based maar met stakeholderinvloed, zoals AGS, NIOSH REL, EU IOEL).
De 2007-hiërarchie vandaag
De logica van het SER-afloopschema 2007 — beslissen in een vaste volgorde, stoppen bij het hoogste beschikbare niveau, en pas afleiden als niets anders beschikbaar is — is vandaag de basis van de hiërarchische presentatie in DOHSBase. Zie het overzichtsartikel over de hiërarchie van grenswaarden voor de huidige zes niveaus, en de webinar over dit onderwerp voor een uitgebreidere toelichting.
Bronnen
- Nederlandse Vereniging voor Arbeidshygiëne (1992). DOHS-Base — Een databestand met grenswaarden en meetmethoden voor de Nederlandse Arbeidshygiënist. NVvA-brochure, februari 1992, met overgenomen passages en foto uit Normalisatie Magazine. Lokale kopie
- DOHSBase (2006). DOHSBase — Vergelijken van stoffen met TOX, TIX en RAS. NVvA Nieuwsbrief 2006-01, april 2006. Lokale kopie
- Scheffers, T. & Wieling, G. (2005). “Kick-off” grenswaarden voor stoffen zonder grenswaarden. Tijdschrift voor toegepaste Arbowetenschap, nr. 3, 67–75.
- Scheffers, T. (2025). (NVvA/SER) Richtlijn Grenswaarden — Hulp bij het vinden èn afleiden van private waarden. Sessie K, NVvA Symposium 9 april 2025. PDF op arbeidshygiene.nl · lokale kopie
- Scheffers, T., Doornaert, B., Berne, N., van Breukelen, G., Leplay, A., & van Miert, E. (2016). On the Strength and Validity of Hazard Banding. Annals of Occupational Hygiene, 60(9), 1049–1061. ResearchGate
- Sociaal-Economische Raad. Voormalige website veiligwerkenmetchemischestoffen.nl (offline sinds 2020, geen Wayback-archief beschikbaar).
Voor een overzicht van externe publicaties die DOHSBase citeren of gebruiken, zie DOHSBase in de literatuur.