Op deze pagina
Samenvatting: Een stof heeft vaak meer dan één grenswaarde, elk met een eigen middelingstijd. De TGG-8u (tijdgewogen gemiddelde over 8 uur) beschermt tegen chronische effecten van langdurige blootstelling: kortdurende pieken mogen worden uitgemiddeld zolang het 8-uursgemiddelde onder de waarde blijft. De TGG-15min, internationaal de STEL (Short-Term Exposure Limit), begrenst de blootstelling over 15 minuten en beschermt tegen acute effecten van pieken. De plafondwaarde (ceiling, aangeduid met C) mag op géén enkel moment worden overschreden en geldt voor stoffen die snel acuut werken. Welke grenswaarde u toetst, bepaalt mede welke meetstrategie en welke bemonsteringsmethode geschikt is. Voor de vraag wélke grenswaarde van een stof voorrang heeft, zie de hiërarchie van grenswaarden.
Bij het beoordelen van blootstelling aan een gevaarlijke stof kom je zelden één getal tegen. Voor dezelfde stof kunnen een TGG-8u, een TGG-15min en soms een plafondwaarde naast elkaar bestaan, omdat ze elk een ander type gezondheidsrisico afdekken. Dit artikel legt de drie typen uit, met hun middelingstijd, waartegen ze beschermen en wanneer welke geldt. Voor de basis van wat een grenswaarde is, zie Arbeidshygiënische grenswaarden: basisinformatie.
De drie typen in één oogopslag
| Type | Middelingstijd | Beschermt tegen | Overschrijding |
|---|---|---|---|
| TGG-8u | 8 uur | chronische, langdurige effecten | toegestaan voor korte pieken, mits het 8-uursgemiddelde onder de waarde blijft |
| TGG-15min (STEL) | 15 minuten | acute effecten van kortdurende pieken | de 15-minutenwaarde mag niet worden overschreden |
| Plafondwaarde (C) | momentaan | acute effecten die vrijwel direct optreden | mag op geen enkel moment worden overschreden |
TGG-8u: de grenswaarde voor langdurige blootstelling
De TGG-8u is het tijdgewogen gemiddelde van de concentratie over een werkdag van 8 uur. Ze beschermt tegen gezondheidseffecten die ontstaan door langdurige, herhaalde blootstelling. Omdat het om een gemiddelde gaat, mogen er binnen de dag kortere perioden van hogere blootstelling voorkomen, zolang die worden gecompenseerd door perioden met lagere blootstelling en het 8-uursgemiddelde onder de grenswaarde blijft.
Dat uitmiddelen is precies de reden dat een TGG-8u alléén onvoldoende kan zijn: een stof die binnen enkele minuten acuut schadelijk is, kan een gevaarlijke piek geven die in het 8-uursgemiddelde onzichtbaar wordt. Daarvoor bestaan de TGG-15min en de plafondwaarde.
TGG-15min (STEL): de kortdurende grenswaarde
De TGG-15min is het tijdgewogen gemiddelde over 15 minuten en heet internationaal de STEL (Short-Term Exposure Limit). Ze begrenst piekblootstellingen en beschermt tegen acute effecten zoals irritatie, duizeligheid of bewustzijnsverlies, die kunnen optreden ruim voordat een 8-uursgemiddelde in de buurt van zijn grenswaarde komt.
Heeft een stof een vastgestelde TGG-15min, dan mag die niet worden overschreden, ook niet wanneer de TGG-8u keurig wordt gehaald. Voor stoffen zónder vastgestelde TGG-15min wordt in de praktijk vaak een excursiebeperking aangehouden (een veelgebruikte richtlijn is dat kortdurende blootstelling de TGG-8u met een beperkte factor mag overschrijden, gedurende ten hoogste 15 minuten, niet vaker dan enkele keren per dag en met voldoende tijd ertussen).
Plafondwaarde (ceiling): nooit overschrijden
De plafondwaarde, internationaal de ceiling en aangeduid met de letter C, is een concentratie die op geen enkel moment tijdens de blootstelling mag worden overschreden. Er is dus geen middelingstijd: de waarde geldt momentaan. Plafondwaarden worden vastgesteld voor stoffen die zo snel acuut werken dat zelfs een korte piek onaanvaardbaar is. In de meetpraktijk vraagt een plafondwaarde om een methode die kortdurende pieken kan vastleggen, niet om een gemiddelde over een lange periode.
Biologische grenswaarde: meten in het lichaam
De drie bovenstaande grenswaarden gelden voor de concentratie in de lucht. Daarnaast bestaat de biologische grenswaarde, die wordt gemeten in lichaamsmateriaal zoals bloed of urine. Die houdt rekening met de totale opname via alle blootstellingsroutes samen, inclusief opname door de huid, en is daarom relevant voor stoffen waarbij huidopname een belangrijke rol speelt. Voor het verschil tussen grenswaarden voor de werkplek en van stoffen afgeleide blootstellingsgrenzen, zie DNEL versus OEL.
Welke grenswaarde geldt voor een stof?
Een stof kan meerdere van deze grenswaarden tegelijk hebben, en daarnaast kunnen er grenswaarden uit verschillende bronnen en landen naast elkaar bestaan (wettelijk, privaat, buitenlands). Bij een blootstellingsbeoordeling toets je aan elke grenswaarde die van toepassing is. Welke bron daarbij voorrang heeft, is een aparte vraag die de hiërarchie van grenswaarden beantwoordt.
In DOHSBase Online staan de TGG-8u, TGG-15min en eventuele plafond- en biologische grenswaarden per stof bij elkaar, met de bron en de bijbehorende bemonsteringsmethoden, zodat je in één oogopslag ziet welke waarden gelden en hoe je ze meet.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen TGG-8u en STEL (TGG-15min)? De TGG-8u is een gemiddelde over 8 uur en beschermt tegen langdurige blootstelling; de TGG-15min (STEL) is een gemiddelde over 15 minuten en begrenst kortdurende pieken. Beide kunnen voor dezelfde stof gelden.
Wat betekent een plafondwaarde (C)? Een concentratie die op geen enkel moment mag worden overschreden. Er is geen middelingstijd: de waarde geldt momentaan en wordt gebruikt voor snel acuut werkende stoffen.
Heeft elke stof alle drie de grenswaarden? Nee. Veel stoffen hebben alleen een TGG-8u. Een TGG-15min of plafondwaarde wordt alleen vastgesteld als het gezondheidsrisico daarom vraagt.
Mag de TGG-8u worden overschreden? Kortdurend wel, zolang het 8-uursgemiddelde onder de grenswaarde blijft. Een eventuele TGG-15min of plafondwaarde begrenst hoe hoog een piek daarbij mag zijn.