Samenvatting: Als een stof geen formele grenswaarde voor beroepsmatige blootstelling (OEL) heeft, geven kick-off waarden u een onderbouwd en conservatief uitgangspunt dat u meteen kunt toepassen. DOHSBase berekent elke kick-off waarde als het 10e percentiel van de grenswaardeverdeling van stoffen met dezelfde GHS/CLP-gevarenclassificatie — wat betekent dat 90% van de stoffen in die gevarencategorie hogere (minder strenge) formele grenswaarden heeft dan de kick-off waarde die u gebruikt. De methodologie werd door DOHSBase geïntroduceerd in 2005, in 2014 bijgewerkt voor GHS/CLP en in 2016 peer-reviewed gepubliceerd in de Annals of Work Exposures and Health. De Nederlandse Arbeidsinspectie (Inspectie SZW) accepteert kick-off waarden sinds 2012, dus de toepassing ervan in een Nederlandse risicobeoordeling is verdedigbaar bij een inspectie. DOHSBase Online bevat meer dan 100.000 kick-off waarden — voor het overgrote deel van de stoffen die u in de praktijk tegenkomt.
In de arbeidshygiëne is de bescherming van werknemers tegen gevaarlijke stoffen van het grootste belang. Voor veel stoffen bestaan echter geen formele grenswaarden voor beroepsmatige blootstelling, wat een effectief risicobeheer bemoeilijkt. Om deze leemte op te vullen heeft DOHSBase in 2005 het concept van “kick-off” waarden geïntroduceerd, met een update in 2014. Deze waarden dienen als conservatieve uitgangspunten voor het beheer van stoffen zonder vastgestelde grenswaarden voor beroepsmatige blootstelling en zorgen voor een hogere standaard voor veiligheid op de werkplek.
Wat zijn kick-off waarden?
Kick-off waarden zijn conservatieve grenswaarden die door DOHSBase zijn ontwikkeld voor chemische stoffen waarvoor geen formele grenswaarde voor beroepsmatige blootstelling (OEL) bestaat. Ze zijn gedefinieerd als het 10e percentiel van de grenswaardeverdeling van stoffen met vergelijkbare gevarenclassificaties. Dit betekent dat 90% van de stoffen in dezelfde gevarencategorie een hogere grenswaarde heeft dan de kick-off waarde.
Waarom kick-off waarden zijn ontwikkeld
In Nederland en de rest van Europa bestaan voor slechts een klein percentage van de chemische stoffen die in de industrie worden gebruikt formele grenswaarden voor beroepsmatige blootstelling. Van de ruim 325.000 stoffen in de DOHSBase-database hebben circa 15.000 stoffen een wettelijke of gezondheidskundig onderbouwde grenswaarde. Dit betekent dat voor het overgrote deel van de stoffen geen formeel vastgestelde veilige blootstellingslimiet beschikbaar is.
Deze leemte vormt een aanzienlijk probleem voor de dagelijkse praktijk van de arbeidshygiëne. Werkgevers zijn op grond van de Arbowet verplicht om de blootstelling aan gevaarlijke stoffen te beperken tot een verantwoord niveau, ook wanneer er geen officiële grenswaarde bestaat. Zonder referentiewaarde wordt het echter uiterst lastig om te bepalen of een gemeten of geschatte blootstelling acceptabel is. Het opstellen van een gezondheidskundig onderbouwde bedrijfsgrenswaarde is een arbeidsintensief en kostbaar proces dat per stof duizenden euro’s kan kosten en maanden in beslag kan nemen.
DOHSBase heeft deze leemte in 2005 onderkend en een pragmatische, wetenschappelijk onderbouwde oplossing ontwikkeld: de kick-off waarden. Het uitgangspunt is eenvoudig maar doeltreffend: stoffen met vergelijkbare gevaarseigenschappen zullen naar verwachting vergelijkbare grenswaarden hebben. Door de verdeling van bestaande grenswaarden binnen een gevarencategorie te analyseren, kan een conservatief uitgangspunt worden afgeleid voor stoffen waarvoor nog geen individuele grenswaarde is vastgesteld.
Kick-off waarden begrijpen
Kick-off waarden worden afgeleid van de verdeling van bestaande grenswaarden voor stoffen met een vergelijkbare gevarenclassificatie, in het bijzonder H-statements onder het Globally Harmonized System (GHS) en Classification, Labelling, and Packaging (CLP) regelgeving. Een startwaarde, gedefinieerd als het 10e percentiel van deze verdeling, geeft aan dat 90% van de stoffen binnen dezelfde gevarencategorie hogere grenswaarden heeft. Deze conservatieve benadering zorgt ervoor dat zelfs bij afwezigheid van formele grenswaarden er een benchmark is om veilige blootstellingsniveaus te sturen.
Hoe de berekening werkt
De berekening van kick-off waarden volgt een gestructureerde methodologie:
- Classificatie bepalen: Allereerst wordt vastgesteld welke H-zinnen aan een stof zijn toegekend op basis van de CLP-verordening. De meest ernstige H-zin bepaalt in welke gevarencategorie de stof valt.
- Grenswaardeverdeling analyseren: Voor alle stoffen binnen dezelfde gevarencategorie die wél een formele grenswaarde hebben, wordt de statistische verdeling van deze grenswaarden bepaald.
- 10e percentiel berekenen: De kick-off waarde wordt gedefinieerd als het 10e percentiel van deze verdeling. Dit betekent dat de kick-off waarde lager is dan 90% van de bestaande grenswaarden in die categorie.
- Conservatief uitgangspunt: Door het 10e percentiel als uitgangspunt te nemen, is de kick-off waarde bewust aan de conservatieve (veilige) kant. Als deze waarde technisch haalbaar is, biedt ze een verantwoord beschermingsniveau.
Relatie met Control Banding
De kick-off waardenmethodologie is gebaseerd op het principe van Control Banding, een benadering die in de jaren negentig is ontwikkeld als hulpmiddel voor werkgevers om beheersmaatregelen vast te stellen. Bij Control Banding worden stoffen met vergelijkbare gevaarseigenschappen gegroepeerd in zogenaamde gevarenbanden (Hazard Bands). Binnen elke band gelden vergelijkbare beheersmaatregelen. DOHSBase heeft dit principe uitgebreid door niet alleen beheersmaatregelen, maar ook concrete grenswaarden aan deze banden te koppelen.
Heb je liever meteen een achtergrondartikel met diepgaande kennis?
Voor een beter begrip van de ontwikkeling en toepassing van kick-off waarden kun je het achtergrondartikel van DOHSBase lezen.
Ontwikkeling en implementatie
- Grenswaardeanalyse: Bestudeerde verdelingen van stoffen met vergelijkbare H-statements
- Controle Banding: Groepeert chemische stoffen op basis van gevaren om beheersmaatregelen voor te stellen
- Risicobeheer: Erkend als een effectieve strategie voor het omgaan met chemische risico’s
- Kostenbesparing: Minimaliseert de behoefte aan duur, op gezondheid gebaseerd onderzoek
- Proactieve aanpak: Helpt organisaties risico’s efficiënt te beheren
- Veiligheid op de werkplek: Geeft tussentijdse richtlijnen voor veiligere blootstellingslimieten
Erkenning door de Arbeidsinspectie
“De praktische bruikbaarheid en betrouwbaarheid van kick-off waarden hebben geleid tot acceptatie door regelgevende instanties. Sinds 2012 verwijst de Nederlandse Arbeidsinspectie (Inspectie SZW) naar de methodologie van DOHSBase in leidraden voor het bepalen van grenswaarden, waarmee kick-off waarden worden erkend als een geldig hulpmiddel voor naleving van de regelgeving voor gevaarlijke stoffen.”
De erkenning door de Arbeidsinspectie is een belangrijke mijlpaal in de ontwikkeling van kick-off waarden. In de praktijk betekent dit dat bedrijven die kick-off waarden toepassen als uitgangspunt voor hun grenswaardbeleid, kunnen aantonen dat zij een zorgvuldige en onderbouwde aanpak hanteren bij het beheer van gevaarlijke stoffen. De Inspectie SZW verwijst in haar zelfinspectietool gevaarlijke stoffen expliciet naar de DOHSBase-methodologie als een acceptabele benadering wanneer formele grenswaarden ontbreken.
Praktische toepassing
In de dagelijkse praktijk worden kick-off waarden op verschillende manieren ingezet:
Als referentiewaarde bij blootstellingsbeoordelingen
Wanneer een arbeidshygiënist de blootstelling aan een stof zonder formele grenswaarde moet beoordelen, biedt de kick-off waarde een concreet toetsingskader. De gemeten of geschatte blootstelling kan direct worden vergeleken met de kick-off waarde om te bepalen of aanvullende maatregelen noodzakelijk zijn.
Bij het prioriteren van stoffen
Organisaties met grote stoffenregisters kunnen kick-off waarden gebruiken om te bepalen welke stoffen als eerste een meer gedetailleerde risicobeoordeling verdienen. Stoffen waarbij de geschatte blootstelling in de buurt van of boven de kick-off waarde ligt, krijgen prioriteit.
Als onderdeel van een stapsgewijze aanpak
De kick-off waarde is nadrukkelijk bedoeld als uitgangspunt, niet als eindpunt. Als een kick-off waarde technisch en economisch haalbaar is, kan de (kostbare) procedure voor het vaststellen van een gezondheidskundig onderbouwde bedrijfsgrenswaarde worden overgeslagen. Is de kick-off waarde niet haalbaar, dan is het alsnog mogelijk om een meer nauwkeurige en vaak hogere gezondheidskundig onderbouwde grenswaarde vast te stellen.
In DOHSBase Online
In DOHSBase Online zijn meer dan 100.000 kick-off waarden opgenomen. Deze worden automatisch weergegeven wanneer u een stof opzoekt waarvoor geen formele grenswaarde beschikbaar is, zodat u altijd een referentiewaarde tot uw beschikking heeft. Lees meer over de hiërarchie van grenswaarden om te begrijpen hoe kick-off waarden zich verhouden tot wettelijke en gezondheidskundige grenswaarden.