Aluminium grenswaarde: waarom 'als Al' ontbreekt — en waarom dat ertoe doet

De Gezondheidsraad heeft in 2010 een gezondheidskundige advieswaarde vastgesteld van 0,05 mg/m³ (inhaleerbaar stof, 8-uur TGG) voor aluminiumchloorhydraat. Dat is een helder getal — tot u het wilt toepassen op een andere aluminiumverbinding. De advieswaarde is namelijk uitgedrukt als mg Al₂Cl(OH)₅/m³, niet als mg Al/m³.

Wat het Gezondheidsraad-advies zegt

In rapport GR2010/05OSH stelt de Commissie GBBS een gezondheidskundige advieswaarde voor van 0,05 mg/m³ (inhaleerbaar stof, 8-uur TGG) voor aluminiumchloorhydraat (CAS 12042-91-0). Het toxicologische eindpunt: longeffecten (pulmonary effects).

Voor metallisch aluminium en andere aluminiumverbindingen kon de commissie geen eigen gezondheidskundige advieswaarde afleiden. Het rapport bevat wel aanvullende overwegingen over het gebruik van de aluminiumchloorhydraat-waarde als read-across voor vormen van aluminium die niet of slecht oplosbaar zijn in water — een voorzorgsbenadering als startpunt bij gebrek aan stofspecifieke data.

Het Gr advies

De advieswaarde van 0,05 mg/m³ is opgesteld op basis van studies met aluminiumchloorhydraat (Al₂Cl(OH)₅). Het aluminium-aandeel in die verbinding is 24,5% (Tabel G.1, blz. 208, bovenste studie). Dat betekent dat de advieswaarde impliciet overeenkomt met:

0,05 × 0,245 = 0,0123 mg Al/m³

Voorbeeld: aluminiumoxide (Al₂O₃)

Neem aluminiumoxide (CAS 1344-28-1), een veel voorkomende verbinding op werkplekken. De molecuulmassa is 101,96 g/mol en het aluminium-aandeel is 52,9%.

Als u de read-across-waarde van 0,0123 mg Al/m³ hanteert en terugrekent naar aluminiumoxide:

0,0123 / 0,529 = 0,023 mg Al₂O₃/m³

Dat is meer dan een factor 2 lager dan de oorspronkelijke 0,05 mg/m³ voor de verbinding. Zou u de 0,05 klakkeloos overnemen als grenswaarde voor aluminiumoxide — zonder de omrekening — dan hanteert u een waarde die meer dan tweemaal te hoog is ten opzichte van het beschermingsniveau dat de Gezondheidsraad beoogde.

En dit geldt voor elke aluminiumverbinding: de omrekenfactor verschilt per molecuul. Er bestaat geen enkele standaardfactor.

Hoe hiermee om te gaan in de praktijk

Op de professionele en industriële werkplekken komt aluminium en zijn verbindingen zelden als één zuivere verbinding voor. Lassers, slijpers en gieters worden blootgesteld aan mengsels van metallisch aluminium, aluminiumoxide, en andere verbindingen. Bij luchtmetingen wordt daarom doorgaans elementair aluminium geanalyseerd (ICP-MS of ICP-OES na ontsluiting), niet de individuele verbindingen — gravimetrie is onpraktisch bij een grenswaarde van 0,0123 mg/m³ in combinatie met de detectiegrensvereisten uit EN 482.

Dat maakt de “als Al”-interpretatie niet alleen wetenschappelijk logischer, maar ook praktisch de enige werkbare benadering: u meet Al, u toetst aan een grenswaarde uitgedrukt als Al.

Praktische aanbeveling

Reken de advieswaarde altijd om naar mg Al/m³. De implicatie van het Gezondheidsraad-advies is dat de beschermende grenswaarde 0,0123 mg Al/m³ bedraagt (inhaleerbaar stof, 8-uur TGG). Gebruik deze waarde als uw toetsingsnorm wanneer u totaal aluminium meet.
Gebruik de read-across van 0,0123 mg Al/m³ als startpunt, niet als eindpunt. De Gezondheidsraad geeft expliciet aan dat de aluminiumchloorhydraat-waarde als voorzorgsbenadering kan dienen voor slecht oplosbare aluminiumverbindingen. Dat is een bruikbaar uitgangspunt bij gebrek aan stofspecifieke grenswaarden — maar wees u bewust van de aannames. De toxicologische basis (longeffecten) geldt primair voor oplosbare verbindingen; bij onoplosbare verbindingen spelen mogelijk ook andere mechanismen (zoals een andere toxicokinetiek of long-overbelasting door fijnstof).
Documenteer uw overwegingen. Leg in uw risicobeoordeling vast welke grenswaarde u hanteert en waarop die gebaseerd is. Dat is essentieel voor de verdedigbaarheid bij inspecties en beroepsziekteclaims.

Bronvermelding

Gezondheidsraad. Aluminium en aluminiumverbindingen — Health-based recommended occupational exposure limit. Den Haag: Gezondheidsraad, 2010; publicatienr. 2010/05OSH. PDF beschikbaar via gezondheidsraad.nl